Chương trình DROPS: Hướng dẫn thực hành để triển khai một Chương trình DROPS hiệu quả

DROPS là viết tắt của Dropped Object Prevention Scheme, một sáng kiến toàn ngành trên phạm vi toàn cầu, tập trung vào việc loại bỏ thương tích và thiệt hại do vật rơi. Chương trình DROPS khởi nguồn từ ngành dầu khí và ngày nay quy tụ mạng lưới hơn 200 công ty (đơn vị vận hành, nhà thầu, doanh nghiệp dịch vụ, v.v.) cùng cam kết chia sẻ thực hành tốt nhất để ngăn ngừa tai nạn do vật rơi.

Chương trình DROPS đưa ra một cách tiếp cận có cấu trúc để các tổ chức nhận diện nguy cơ vật rơi tiềm tàng, áp dụng biện pháp kiểm soát (như cố định dụng cụ bằng dây và bộ giữ thứ cấp) và nuôi dưỡng văn hóa cảnh giác nhằm bảo đảm không có gì rơi xuống làm hại người hay thiết bị. Vì vật rơi vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thương tích và tử vong tại nơi làm việc ở nhiều ngành, một chương trình DROPS vững chắc là điều thiết yếu cho an toàn của người lao động và cho sự vận hành liên tục của doanh nghiệp.

Tai nạn do vật rơi gây ra hàng chục nghìn ca thương tích và hàng trăm ca tử vong mỗi năm, cho thấy mức độ nghiêm trọng của mối nguy này. Riêng tại Hoa Kỳ, vật rơi làm bị thương hơn 45.000 người lao động mỗi năm và gây khoảng 238 ca tử vong hằng năm. Điều đó khiến tai nạn “bị vật rơi trúng” trở thành một trong bốn nhóm nguyên nhân gây tử vong trong xây dựng mà OSHA gọi là “Fatal Four”, đồng thời là nguồn lớn gây mất ngày công và tổn thất kinh tế cho ngành.

Ngay cả một dụng cụ nhỏ cũng có thể gây chết người vì trọng lực – chẳng hạn, một dụng cụ nặng 8 pound rơi từ độ cao 200 feet va chạm với lực tương đương hàng nghìn pound. Hậu quả của một vật rơi có thể là thương tích nặng hoặc tử vong, hư hỏng thiết bị, ngừng việc tốn kém, trách nhiệm pháp lý của công ty và tổn hại uy tín về an toàn. Vì tất cả những lý do đó, những người phụ trách an toàn coi phòng chống vật rơi là ưu tiên hàng đầu.

Tai nạn do vật rơi hiếm khi xảy ra “bất ngờ từ trên trời” – các cuộc điều tra cho thấy chúng bắt nguồn từ những nguyên nhân gốc rễ hoặc thất bại lặp đi lặp lại. Những nguyên nhân hàng đầu gồm cả yếu tố con người lẫn kỹ thuật:

• Đánh giá mối nguy chưa đầy đủ: Không nhận diện và đánh giá được nguy cơ vật rơi trong quá trình đánh giá rủi ro hoặc lập kế hoạch công việc.
• Yếu tố con người: Sai sót của con người, sự chủ quan hoặc lơ là – như một người vô tình đánh rơi dụng cụ, hoặc bỏ qua quy trình vì thói quen hay vội vàng.
• Quy trình chưa phù hợp: Lập kế hoạch kém hoặc thiếu phương pháp làm việc đúng, kể cả thiếu quản lý sự thay đổi.
• Chi tiết lắp đặt hoặc phụ kiện hỏng: Hỏng hóc về kết cấu hay cơ khí – ví dụ một giá đỡ, bu lông hoặc cáp treo bị tuột do ăn mòn, rung lắc, lắp đặt sai hoặc lỗi thiết kế.
• Thiếu sắp xếp gọn gàng nơi làm việc: Vật tư, dụng cụ rời hoặc mảnh vụn còn sót lại trên cao từ những công việc trước.
• Va chạm hoặc vướng mắc: Lực động làm bung vật thể, chẳng hạn móc cẩu đang di chuyển móc phải thiết bị.
• Kiểm tra và bảo dưỡng chưa đủ: Không kiểm tra thiết bị định kỳ hoặc không sửa chữa những chỗ đã hao mòn.
• Dùng thiết bị không phù hợp hoặc chế tạm: Dựa vào những dụng cụ, phụ kiện thừa, bị bỏ mặc hoặc tự chế.
• Cất giữ hoặc cố định dụng cụ không đúng: Không dùng dây treo dụng cụ hay dây buộc, để dụng cụ ở mép sàn hoặc không cố định trên giàn giáo.
• Yếu tố môi trường: Gió mạnh, thời tiết, hoặc rung lắc từ máy móc có thể làm rung và bung vật thể.

Những yếu tố này thường kết hợp với nhau – ví dụ, một dụng cụ cố định sơ sài dần lỏng ra theo thời gian do thiết bị hoạt động, rồi rơi xuống vì không có cố định thứ cấp. Hiểu rõ những nguyên nhân thường gặp này giúp đội an toàn nhắm đúng vào từng nguyên nhân trước khi tai nạn xảy ra.

Phòng chống vật rơi đòi hỏi một cách tiếp cận nhiều lớp. Những cách chính gồm biện pháp kỹ thuật, biện pháp tổ chức và biện pháp bảo vệ cá nhân:

• Loại bỏ mối nguy trên cao: Ở đâu có thể, hãy đưa những vật không cần thiết xuống khỏi khu vực trên cao. Sau khi làm xong việc trên một sàn thao tác, hãy bảo đảm mọi dụng cụ, mảnh vụn và thiết bị đều được dọn sạch.
• Cố định mọi dụng cụ và thiết bị: Dùng dây móc dụng cụ hoặc dây kết nối, lưới, giỏ hứng, tấm chắn chân sàn trên sàn thao tác và các thiết bị giữ khác. Những chi tiết quan trọng cần có cố định thứ cấp – một sợi dây thép hãm an toàn hoặc khóa phụ để giữ vật lại nếu mối cố định chính hỏng.
• Lập khu vực cách ly (vùng dưới tải trọng nâng): Dựng rào chắn hoặc khu vực hạn chế bên dưới nơi làm việc trên cao. Khi dựng giàn giáo hay làm việc với cần trục, không được có công việc nào khác ngay bên dưới, trừ khi đã có mái che bảo vệ.
• Sắp xếp gọn gàng nơi làm việc: Giữ khu vực làm việc ngăn nắp, không có vật rời. Dùng khay đựng dụng cụ hoặc túi dụng cụ có buộc dây, và tuyệt đối không đặt dụng cụ trên tay vịn hay mép dầm.
• Kiểm tra và bảo dưỡng thường xuyên: Kiểm tra định kỳ thiết bị và kết cấu để phát hiện bất cứ thứ gì có thể trở thành nguy cơ vật rơi. Nhiều công ty tổ chức những đợt “khảo sát vật rơi” riêng như một phần của chương trình phòng ngừa.
• Đào tạo và nâng cao nhận thức: Đào tạo mọi người về nguy cơ vật rơi và cách phòng ngừa. Những buổi sinh hoạt an toàn định kỳ và họp an toàn giúp duy trì sự cảnh giác.
• Ban hành quy trình rõ ràng: Yêu cầu “kiểm tra vật lạ sót lại” khi kết thúc mọi công việc trên cao. Đưa các bước phòng chống vật rơi vào giấy phép làm việc và phân tích an toàn công việc.
• Tuân thủ quy định và tiêu chuẩn: Thực hiện đúng quy định của OSHA về chống vật rơi cùng các tiêu chuẩn thực hành tốt nhất của ngành như ANSI/ISEA 121.
• Phương tiện bảo vệ cá nhân (tuyến cuối): Mũ bảo hộ là thiết yếu để giảm thương tích từ bất kỳ vật nào thực sự rơi xuống. Xin nhớ, phương tiện bảo vệ cá nhân là giải pháp cuối cùng – mục tiêu hàng đầu vẫn là không để vật rơi ngay từ đầu.

Bằng cách kết hợp những cách làm này – loại bỏ, cố định, rào chắn, bảo dưỡng, đào tạo và thực thi quy định – các tổ chức tạo nên một hệ thống phòng chống vật rơi vững chắc, đã được chứng minh là giảm mạnh số tai nạn khi được áp dụng nghiêm túc.

Rủi ro vật rơi được đánh giá bằng cách xét khả năng xảy ra việc một vật rơi xuống và mức độ nghiêm trọng của hậu quả có thể xảy ra. Trong những bản đánh giá rủi ro chính thức (như Phân tích mối nguy công việc hay Đánh giá rủi ro công việc), người làm an toàn sẽ nhận diện mọi công việc hoặc vị trí có thể có vật rơi, rồi phân tích: (1) khả năng xảy ra một vụ rơi là bao nhiêu, và (2) thương tích hay thiệt hại tồi tệ nhất sẽ là gì nếu điều đó xảy ra. Sự kết hợp giữa xác suất và mức độ nghiêm trọng quyết định mức rủi ro.

Các đội thường dùng ma trận rủi ro hoặc khung tương tự để xếp hạng nguy cơ vật rơi và quyết định biện pháp kiểm soát. Một công cụ chuyên dụng được dùng ở nhiều ngành là DROPS Calculator, ước tính năng lượng va chạm và mức độ nghiêm trọng của một vật rơi dựa trên trọng lượng và độ cao rơi. Hơn 95% công ty trong mạng lưới DROPS toàn cầu dùng DROPS Calculator để ước lượng hậu quả của vật rơi. Công cụ này cho biết một cách khái quát liệu vật rơi có nhiều khả năng gây tử vong, thương tích hay thiệt hại, qua đó giúp xác định bán kính khu vực cách ly.

Người làm an toàn đưa yếu tố vật rơi vào tổng thể đánh giá rủi ro bằng cách nhận diện mọi nguy cơ vật rơi tiềm tàng, ước tính rủi ro, rồi ưu tiên biện pháp kiểm soát cho những tình huống rủi ro cao. Nếu một rủi ro là không thể chấp nhận, công việc không được tiến hành cho đến khi có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc rà soát và cập nhật đánh giá rủi ro thường xuyên cũng rất quan trọng, vì thay đổi về thiết bị hay điều kiện có thể sinh ra nguy cơ vật rơi mới.

Kiểm tra và đánh giá chủ động là một trong những công cụ mạnh nhất để phòng chống vật rơi. Thực hành tốt nhất là có cả kiểm tra thường xuyên lẫn kiểm tra chính thức, tập trung vào phòng chống vật rơi:

• Kiểm tra hằng ngày/đầu ca: Người lao động nên nhìn nhanh khu vực làm việc trên cao trước và sau mỗi công việc, xác nhận mọi dụng cụ và thiết bị đã được cố định, không còn chi tiết rời hay mảnh vụn, và mọi chi tiết lắp tạm đều ở đúng vị trí.
• Kiểm tra cơ sở theo lịch: Tổ chức những đợt khảo sát vật rơi riêng theo định kỳ (ví dụ hằng tháng hoặc hằng quý). Một đội sẽ xem xét có hệ thống toàn bộ khu vực trên cao, dụng cụ, vật liệu trên cao và kết cấu phía trên đầu để tìm nguy cơ vật rơi – kiểm tra giá đỡ ống xem có nắp bịt lỏng không, xem đèn, camera hay loa đã gắn chắc chưa, và thử độ vững của lan can.
• Kiểm tra các chi tiết bắt chặt và thiết bị an toàn quan trọng: Những bộ phận mà nếu hỏng có thể gây ra một vụ rơi nghiêm trọng (móc cẩu, ma ní, chi tiết cầu trục, bu lông trên kết cấu thép phía trên) cần có lịch bảo dưỡng phòng ngừa với những đợt kiểm tra định kỳ.
• Kiểm tra sau sự cố hoặc suýt xảy ra sự cố: Nếu có bất kỳ sự cố vật rơi nào, kể cả suýt xảy ra, hãy kiểm tra ngay. Một vật rơi có thể là dấu hiệu cho thấy những vật khác sắp rơi. Điều tra nguyên nhân và rà soát các thiết bị tương tự có thể phát hiện vấn đề mang tính hệ thống.

Ghi chép nhất quán cũng rất quan trọng – dùng danh mục kiểm tra vật rơi sẽ bảo đảm không bỏ sót. Nhiều công ty lồng phần kiểm tra nguy cơ vật rơi vào các buổi đi kiểm tra an toàn thường lệ. Kiểm tra và bảo dưỡng chưa đủ là nguyên nhân đã biết trong nhiều vụ rơi, nên một chế độ kiểm tra chặt chẽ trực tiếp lấp được lỗ hổng đó.

Ngay cả khi đã có chương trình phòng ngừa, một số sai lầm thường gặp vẫn có thể dẫn tới tai nạn do vật rơi:

• Không nhận diện mối nguy từ trước: Bỏ sót nguy cơ vật rơi tiềm tàng khi lập kế hoạch hoặc đánh giá rủi ro. Nếu một đội không nhận ra rằng một dụng cụ hay chi tiết có thể rơi, họ sẽ không đặt biện pháp kiểm soát nào.
• Sự chủ quan và sai sót của con người: Người lao động có thể bỏ qua việc móc dây “chỉ lần này thôi”, hoặc quên lắp lại tấm chắn sau khi bảo dưỡng. Người ta có thể dần quen với mối nguy và ngày càng ít chú ý.
• Không tuân theo quy trình hay thực hành tốt nhất: Đôi khi quy trình có sẵn nhưng không được thực thi hay tuân thủ – người lao động nhét dụng cụ vào túi thay vì dùng túi đựng dụng cụ hoặc dây buộc.
• Hỏng hóc thiết bị và phụ kiện: Một bu lông bị ăn mòn gãy, một mối hàn nứt, hay một kẹp bị tuột. Nguyên nhân nền thường là bảo dưỡng kém hoặc dùng phụ kiện không đạt chuẩn cùng những cách “chữa cháy” không được tính tải.
• Kiểm tra hoặc khắc phục chưa đủ: Không rà soát chặt chẽ nguy cơ vật rơi, hoặc không xử lý những phát hiện khi kiểm tra. Xem nhẹ những vụ suýt xảy ra sự cố là thiếu sót phổ biến.
• Thiếu sắp xếp gọn gàng nơi làm việc và tổ chức công trường kém: Để dụng cụ hay vật tư lộn xộn trên cao. Không dọn dẹp sau khi xong việc – một chiếc cờ lê để trên dầm về sau có thể bị gạt rơi xuống.

Phần lớn thất bại quy về hai nhóm: sơ suất kỹ thuật (không cố định hoặc bảo dưỡng thiết bị đúng cách) hoặc buông lơi về hành vi (không tuân thủ các biện pháp phòng ngừa). Nhận ra những sai lầm thường gặp này là bước đầu; bước thứ hai là xây dựng lớp dự phòng và các điểm kiểm tra trong chương trình của bạn – dùng cách quan sát chéo giữa đồng nghiệp, để người phụ trách kiểm tra đột xuất định kỳ, và tạo môi trường trong đó ai cũng thấy mình có trách nhiệm phòng chống vật rơi.

Triển khai một chương trình phòng chống vật rơi nghĩa là lồng ghép việc đánh giá rủi ro, các cách phòng ngừa và công tác kiểm tra vào một quy trình an toàn mạch lạc và liên tục. Những bước chính gồm:

• Có được cam kết của lãnh đạo và phân định trách nhiệm: Lãnh đạo phải đặt việc phòng chống vật rơi lên hàng ưu tiên và bố trí nguồn lực. Chỉ định một đầu mối hoặc người dẫn dắt DROPS tại mỗi công trường để điều phối chương trình.
• Xây dựng chính sách/quy trình bằng văn bản: Soạn một Quy trình phòng chống vật rơi, nêu rõ cách nhận diện mối nguy, áp dụng biện pháp kiểm soát, báo cáo sự cố và rà soát chương trình.
• Nhận diện mối nguy (khảo sát nền): Tiến hành một đợt khảo sát toàn diện tại công trường để lập danh mục mọi nguồn có thể sinh vật rơi. Dùng thông tin này để sắp thứ tự ưu tiên cho các biện pháp khắc phục và lập lịch kiểm tra thường xuyên.
• Áp dụng biện pháp kiểm soát và trang bị thiết bị: Lắp lưới hoặc tấm chắn chân sàn ở nơi cần thiết, mua dây treo dụng cụ và bộ đồ cố định, bổ sung cố định thứ cấp cho các chi tiết trên cao, và chuẩn bị vật tư rào chắn cho vùng dưới tải trọng nâng.
• Chiến dịch đào tạo và nâng cao nhận thức: Tổ chức các buổi đào tạo về mối nguy vật rơi, về các biện pháp kiểm soát DROPS của đơn vị và về trách nhiệm của từng người. Một số tổ chức chạy hẳn chiến dịch với áp phích, phút an toàn và những buổi trình diễn thả vật thử.
• Báo cáo và theo dõi: Thiết lập một cơ chế rõ ràng để báo cáo tai nạn do vật rơi hoặc những vụ suýt xảy ra. Khuyến khích văn hóa không quy trách nhiệm để người lao động báo cáo mà không sợ hãi. Theo dõi các chỉ số và rà soát chúng trong các buổi sinh hoạt an toàn.
• Cải tiến liên tục: Lên lịch rà soát định kỳ và xem lại quy trình hằng năm. Chương trình cần phát triển theo những thách thức và cải tiến mới qua thời gian.
• Lãnh đạo và văn hóa an toàn: Đưa việc phòng chống vật rơi vào văn hóa an toàn hằng ngày. Lãnh đạo nên đưa nội dung này vào các buổi đi hiện trường và ghi nhận những người phát hiện và xử lý nguy cơ vật rơi. Mục tiêu là để việc phòng ngừa trở thành thói quen tự nhiên như đội mũ bảo hộ.

Khi đã vận hành, chương trình trở thành một vòng lặp liên tục gồm đánh giá, hành động và rà soát. Với sự ủng hộ của lãnh đạo và sự tham gia tích cực của người lao động, chương trình DROPS sẽ giảm đáng kể rủi ro bị vật rơi gây hại và củng cố kết quả an toàn nói chung.