DROPS Metaverse

Thực tế ảo (VR) là một môi trường mô phỏng do máy tính tạo ra, có thể trải nghiệm qua các giác quan như thị giác, thính giác, xúc giác và đôi khi cả khứu giác.

Công nghệ VR kết hợp phần cứng và phần mềm để tạo ra những trải nghiệm sống động, có tương tác cho người dùng. Một lĩnh vực mà VR tỏ ra đặc biệt hữu ích là huấn luyện an toàn, vì nó cho phép người lao động thực hành và học trong một môi trường được kiểm soát, có thể mô phỏng rất nhiều tình huống khác nhau.

Huấn luyện an toàn bằng VR là cách hiệu quả để dạy người lao động cách xử lý an toàn những thiết bị hoặc vật liệu có thể gây nguy hiểm, cũng như cách ứng phó với tình huống khẩn cấp. Để tạo ra một trải nghiệm VR, người phát triển dùng phần mềm chuyên dụng để dựng mô hình 3D của môi trường ảo. Sau đó họ bổ sung những yếu tố như vật liệu bề mặt, ánh sáng và vật thể có thể tương tác, rồi lập trình cách môi trường vận hành. Khi người dùng đeo kính VR và bước vào môi trường ảo, các cảm biến trên kính theo dõi chuyển động của họ và điều chỉnh hình ảnh tương ứng, tạo cảm giác như đang thực sự ở trong đó.

Có vài loại phần cứng VR khác nhau, gồm kính VR, găng tay và thiết bị phản hồi xúc giác, cho phép người dùng tương tác với môi trường ảo một cách chân thực hơn. Kính VR, như Oculus Quest hay HTC Vive, được đeo trên đầu và có màn hình đặt trước mắt để hiển thị thế giới ảo. Phần lớn kính VR cũng có tai nghe tích hợp để phát âm thanh. Kính VR chứa nhiều cảm biến theo dõi chuyển động và hướng của người dùng, gồm gia tốc kế, con quay hồi chuyển và từ kế, lần lượt đo gia tốc, vận tốc góc và cường độ từ trường. Kính còn có một hoặc nhiều camera dùng để theo dõi vị trí và hướng của người dùng trong thế giới thực. Khi người dùng cử động đầu hoặc thân, các cảm biến của kính VR phát hiện chuyển động và gửi thông tin ấy cho máy tính.

Máy tính khi đó cập nhật môi trường ảo cho khớp với chuyển động của người dùng, tạo ảo giác đang hoàn toàn đắm chìm trong một thế giới ảo. Một số hệ thống VR còn dùng thêm phần cứng, như găng tay hoặc thiết bị phản hồi xúc giác, để người dùng tương tác với môi trường ảo chân thực hơn. Chẳng hạn, một chiếc găng VR có thể có cảm biến nhận biết cử động ngón tay và cho phép người dùng chạm, thao tác với vật thể ảo. Tương tự, thiết bị phản hồi xúc giác có thể dùng rung hoặc những cảm giác chạm khác để tạo cảm giác tiếp xúc hay lực trong thế giới ảo.

Ở loại kính độc lập như Meta Quest — thiết bị chúng tôi chủ yếu dùng cho DROPS Metaverse — phần xử lý đồ họa được tích hợp ngay trong kính nên không cần thêm máy tính nào khác. Nhờ vậy toàn bộ cách bố trí trở nên tiết kiệm hơn, dễ dùng hơn và cơ động hơn. Nhược điểm là bộ xử lý tích hợp không mạnh bằng những máy tính chuyên dụng cỡ lớn, nên chất lượng đồ họa thấp hơn.

Nhìn chung, công nghệ VR kết hợp phần cứng và phần mềm chuyên dụng để tạo ra trải nghiệm sống động, có tương tác cho người dùng. Bằng cách theo dõi chuyển động của người dùng và điều chỉnh môi trường ảo tương ứng, nó tạo ảo giác đang hoàn toàn đắm chìm trong một thế giới ảo. VR đã tỏ ra đặc biệt hữu ích trong huấn luyện an toàn, vì cho phép người lao động thực hành và học trong một môi trường được kiểm soát, có thể mô phỏng rất nhiều tình huống khác nhau.

Thực tế tăng cường (AR) và thực tế ảo (VR) đều có thể dùng để đào tạo trong nhiều ngành, như giáo dục, y tế và chế tạo.

Cả hai công nghệ đều mang lại trải nghiệm học tập sống động và có tương tác, có thể hiệu quả hơn những cách truyền thống như bài giảng hay sách giáo khoa. Tuy nhiên, giữa đào tạo bằng AR và bằng VR có vài khác biệt quan trọng mà bạn nên cân nhắc khi chọn công nghệ:

Đào tạo bằng AR thường là phủ thông tin số hoặc mô phỏng lên thế giới thực, để người dùng nhìn thấy và tương tác với cả hai cùng lúc. Cách này hữu ích cho những công việc có thao tác với vật thể hoặc thiết bị thật, vì người dùng nhìn thấy và thao tác được cả phần thật lẫn phần số.

Đào tạo bằng VR đưa người dùng đắm chìm hoàn toàn trong một môi trường số, nên họ không nhìn thấy thế giới thực chút nào. Cách này hữu ích cho những công việc gắn với môi trường hoặc tình huống mô phỏng, như mô phỏng điều kiện nguy hiểm hay ứng phó khẩn cấp. Đào tạo bằng VR cũng hữu ích để luyện những kỹ năng hoặc quy trình khó hay không thể tái hiện trong thực tế.

Rốt cuộc, việc chọn AR hay VR để đào tạo tùy thuộc mục tiêu học tập cụ thể và nguồn lực sẵn có. Cả hai công nghệ đều có thể hiệu quả trong những tình huống khác nhau, và hoàn toàn có thể dùng cả AR lẫn VR trong cùng một chương trình đào tạo.

Giữa thực tế ảo (VR) 3D và VR 360 độ trong huấn luyện an toàn có vài khác biệt và lợi ích chính.

VR 3D là môi trường ảo được dựng bằng phần mềm mô hình 3D rồi hiển thị trên kính hoặc màn hình. VR 3D mang lại trải nghiệm chân thực và sống động hơn những cách đào tạo 2D truyền thống, vì cho phép người dùng nhìn quanh và tương tác với môi trường ảo một cách tự nhiên hơn.

VR 360 độ là môi trường ảo được tạo từ video hoặc hình ảnh quay 360 độ. Loại VR này cho phép người dùng nhìn về mọi hướng, như thể đang đứng giữa một địa điểm có thật. VR 360 độ đặc biệt hữu ích khi đào tạo về những tình huống thực tế, vì cho phép người dùng trải nghiệm một địa điểm như đang thực sự có mặt ở đó.

Cả VR 3D lẫn VR 360 độ đều mang lại nhiều lợi ích cho huấn luyện an toàn, gồm khả năng nhớ và vận dụng kiến thức tốt hơn, mức độ hứng thú cao hơn, cùng một môi trường an toàn và được kiểm soát để thực hành và học. Tuy vậy, giữa hai loại VR này có vài khác biệt quan trọng.

Một lợi thế của VR 3D là cho phép tùy biến và kiểm soát môi trường ảo nhiều hơn. Người phát triển có thể dựng mô hình 3D của bất kỳ địa điểm hay tình huống nào và lập trình cách môi trường vận hành, mở ra rất nhiều lựa chọn đào tạo. Ngược lại, VR 360 độ bị giới hạn ở địa điểm và tình huống đã được ghi lại trong video hoặc hình ảnh.

Một lợi thế khác của VR 3D là nó có thể sống động và chân thực hơn VR 360 độ. VR 3D cho phép người dùng nhìn quanh và tương tác với môi trường ảo một cách tự nhiên hơn, tạo cảm giác đắm chìm mạnh hơn. Ngược lại, VR 360 độ có thể kém chân thực hơn, vì bị giới hạn ở những video hoặc hình ảnh đã ghi.

Nhìn chung, cả VR 3D lẫn VR 360 độ đều hữu ích cho huấn luyện an toàn, tùy mục tiêu và nhu cầu của tổ chức. VR 3D cho phép tùy biến và kiểm soát môi trường ảo nhiều hơn, còn VR 360 độ cho người dùng trải nghiệm những địa điểm có thật như đang thực sự ở đó. DROPS Metaverse dùng cả hai công nghệ cho các tình huống đào tạo.

Công nghệ thực tế ảo (VR) có thể dùng cho rất nhiều nội dung huấn luyện an toàn, gồm:

• Xử lý vật liệu nguy hiểm: VR có thể mô phỏng những tình huống mà người lao động cần xử lý an toàn vật liệu nguy hiểm, như tràn hay rò rỉ hóa chất. Điều này giúp họ học cách dùng đúng trang bị bảo hộ và làm theo quy trình khẩn cấp.
• Ứng phó khẩn cấp: VR có thể mô phỏng tình huống khẩn cấp, như cháy hay cấp cứu y tế, và huấn luyện người lao động cách ứng phó. Điều này giúp họ học cách thoát khỏi tòa nhà an toàn hoặc sơ cứu.
• Vận hành thiết bị an toàn: VR có thể huấn luyện người lao động cách vận hành thiết bị an toàn, như xe nâng hay máy móc hạng nặng. Điều này giúp họ học cách dùng đúng các cơ cấu điều khiển và tuân thủ quy trình an toàn.
• Làm việc trên cao: VR có thể mô phỏng những tình huống mà người lao động cần làm việc trên cao, như trên giàn giáo hay trong xe nâng người. Điều này giúp họ học cách dùng an toàn phương tiện bảo vệ phòng ngừa rơi ngã và làm theo quy trình đúng.
• Sơ cứu và hồi sức tim phổi: VR có thể dạy người lao động cách sơ cứu và thực hiện hồi sức tim phổi (CPR) trong môi trường mô phỏng, để họ luyện những kỹ năng này trong khung cảnh an toàn và được kiểm soát.

Nhìn chung, công nghệ VR có thể dùng cho rất nhiều nội dung huấn luyện an toàn, gồm xử lý vật liệu nguy hiểm, ứng phó khẩn cấp, vận hành thiết bị an toàn, làm việc trên cao, cùng sơ cứu và hồi sức tim phổi.

Say chuyển động trong thực tế ảo (VR) xảy ra khi thông tin thị giác mà một người nhìn thấy mâu thuẫn với thông tin tiền đình mà cơ thể họ cảm nhận. Hệ tiền đình, nằm ở tai trong, giúp giữ thăng bằng và định hướng bằng cách cảm nhận gia tốc và vận tốc góc của đầu. Khi một người cử động đầu hoặc thân, hệ tiền đình gửi tín hiệu về chuyển động của cơ thể lên não, để não hiểu vị trí và hướng của cơ thể trong không gian.

Trong VR, cảm biến của kính theo dõi cử động đầu của người dùng và điều chỉnh hình ảnh tương ứng, tạo ảo giác đang hoàn toàn đắm chìm trong môi trường ảo. Tuy nhiên, nếu cảm biến của kính chưa hiệu chỉnh chuẩn hoặc phần mềm VR chạy không mượt, não có thể nhận những thông tin mâu thuẫn về vị trí và chuyển động của cơ thể. Điều đó dẫn tới cảm giác chóng mặt, mất phương hướng hay buồn nôn, thường gọi là say chuyển động.

Có vài yếu tố góp phần gây say chuyển động trong VR. Một là tốc độ khung hình của màn hình VR, tức số lần màn hình được làm mới trong mỗi giây. Nếu tốc độ khung hình quá thấp, hình ảnh sẽ giật hoặc trễ, và điều đó gây say chuyển động. Tương tự, nếu cảm biến của kính VR theo dõi chuyển động không chính xác, não sẽ nhận thông tin mâu thuẫn về vị trí và hướng của cơ thể.

Một yếu tố khác là cách thiết kế môi trường ảo. Nếu môi trường ảo quá phức tạp hoặc quá nhiều chi tiết gây nhiễu thị giác, não sẽ bị quá tải và có thể sinh say chuyển động. Tương tự, nếu môi trường ảo không mô phỏng đúng các quy luật vật lý hoặc không bám theo chuyển động của người dùng một cách chân thực, não sẽ nhận thông tin mâu thuẫn và có thể dẫn tới say chuyển động.

Có vài cách để giảm nguy cơ say chuyển động trong VR. Một là bảo đảm phần cứng và phần mềm VR được hiệu chỉnh đúng và hoạt động tốt. Cũng cần nghỉ giải lao để mắt và não thích nghi lại với thế giới thực sau khi dùng VR. Ngoài ra, người dùng nên bắt đầu với những buổi VR ngắn rồi tăng dần thời lượng khi đã quen với công nghệ. Cuối cùng, người dùng nên lắng nghe cảm giác của cơ thể và ngừng dùng VR nếu bắt đầu thấy chóng mặt hay buồn nôn.

Đào tạo từ xa bằng công nghệ thực tế ảo (VR) cho phép người học tiếp thu và luyện kỹ năng mới từ một nơi khác, bằng thiết bị và phần mềm VR. Cách này đặc biệt hữu ích với những tổ chức có nhân viên ở nhiều nơi hoặc cần đào tạo trên quy mô lớn.

Để đào tạo từ xa bằng VR, thường có các bước sau:

1. Giảng viên hoặc tổ chức lắp đặt thiết bị và phần mềm VR tại một địa điểm, chẳng hạn trung tâm đào tạo hay lớp học ảo.
2. Học viên nhận thiết bị và phần mềm VR tại chỗ của mình, chẳng hạn ở nhà hoặc văn phòng.
3. Giảng viên và học viên kết nối vào môi trường VR bằng thiết bị và phần mềm, rồi tạo avatar đại diện cho mình trong môi trường ảo.
4. Giảng viên dẫn dắt buổi học từ xa, dùng môi trường VR để trình bày nội dung, làm mẫu kỹ năng và góp ý. Avatar của giảng viên có thể tương tác với avatar của học viên trong môi trường VR, cho phép họ trao đổi và làm việc cùng nhau như thể đang ở cùng một chỗ.
5. Học viên thực hành và học kỹ năng mới trong môi trường VR, với sự hướng dẫn và góp ý của giảng viên.

Nhìn chung, đào tạo từ xa bằng VR cho phép các tổ chức tổ chức đào tạo từ xa, dùng công nghệ VR và avatar để tạo ra một môi trường ảo nơi học viên có thể học và luyện kỹ năng mới. Đây có thể là cách tiết kiệm và thuận tiện để đào tạo những nhân viên ở nhiều nơi hoặc không thể đi tới trung tâm đào tạo.

Khái niệm metaverse, còn gọi là không gian ảo dùng chung, được mô tả là bước tiến hóa tiếp theo của internet. Nó chỉ một không gian ảo tập thể, hình thành từ sự hội tụ giữa thực tại vật lý được tăng cường bằng công nghệ ảo và không gian ảo tồn tại liên tục, bao gồm tổng thể mọi thế giới ảo, thực tế tăng cường và internet. Metaverse thường gắn với thực tế ảo (VR) và những công nghệ nhập vai khác, vì nó cho phép người dùng trải nghiệm một môi trường số hoàn toàn đắm chìm. Tuy nhiên, metaverse không chỉ giới hạn ở VR mà còn có thể truy cập bằng cách khác, như qua máy tính để bàn hay điện thoại thông minh.

Một khía cạnh của metaverse đang được chú ý là khả năng ứng dụng trong lĩnh vực an toàn và đào tạo. VR cùng những công nghệ nhập vai khác có thể tạo ra môi trường mô phỏng để mỗi người thực hành và phát triển kỹ năng trong khung cảnh an toàn, được kiểm soát. Điều này có rất nhiều ứng dụng, trong đó có y học, hàng không và quân sự. Chẳng hạn, nhân viên y tế có thể dùng mô phỏng VR để luyện thủ thuật và kỹ thuật mà không gây rủi ro cho bệnh nhân thật, còn phi công có thể dùng VR để luyện nhiều tình huống và trường hợp khẩn cấp.

Một ứng dụng tiềm năng khác của metaverse trong lĩnh vực an toàn và đào tạo là tạo ra những “không gian an toàn” bằng thực tế ảo, nơi mỗi người có thể học và luyện các kỹ năng xã hội và cảm xúc, như giải quyết mâu thuẫn và giao tiếp. Những môi trường ảo này đặc biệt hữu ích với những ai ít có cơ hội luyện các kỹ năng ấy ngoài đời, hoặc thấy dễ chịu hơn nhờ sự an toàn và ẩn danh của khung cảnh ảo.

Nhìn chung, metaverse có tiềm năng thay đổi căn bản cách chúng ta tiếp cận an toàn và đào tạo, bằng cách tạo ra một nền tảng để mỗi người thực hành và phát triển kỹ năng trong môi trường an toàn, được kiểm soát. Công nghệ này còn ở giai đoạn đầu, nhưng khả năng ứng dụng trong lĩnh vực an toàn và đào tạo là rất rộng và đầy hứa hẹn.

Công nghệ thực tế ảo (VR) mang lại nhiều lợi ích cho huấn luyện an toàn, gồm:

• Nhớ kiến thức tốt hơn: Huấn luyện bằng VR đã được chứng minh giúp nhớ kiến thức và vận dụng những gì đã học tốt hơn so với cách đào tạo truyền thống. Nghĩa là người lao động dễ nhớ những gì đã học và áp dụng được vào thực tế.
• Hứng thú hơn: Huấn luyện bằng VR có thể hấp dẫn và giàu tương tác hơn cách đào tạo truyền thống, giúp giữ được động lực và sự quan tâm của người lao động.
• Môi trường an toàn và được kiểm soát: Huấn luyện bằng VR cho phép người lao động thực hành và học trong môi trường an toàn, được kiểm soát, điều này đặc biệt hữu ích khi đào tạo về vật liệu nguy hiểm hay quy trình khẩn cấp.
• Tùy biến: Huấn luyện bằng VR có thể may đo theo nhu cầu và mục tiêu riêng của một tổ chức, cho phép xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với ngành và môi trường làm việc cụ thể.
• Giảm chi phí: Huấn luyện bằng VR có thể tiết kiệm hơn cách đào tạo truyền thống, nhất là với những tổ chức có nhân viên ở nhiều nơi hoặc cần đào tạo trên quy mô lớn.

Nhìn chung, công nghệ VR mang lại nhiều lợi ích cho huấn luyện an toàn: nhớ kiến thức tốt hơn, hứng thú hơn, môi trường an toàn và được kiểm soát, khả năng tùy biến và chi phí thấp hơn.

Đã có bằng chứng cho thấy huấn luyện an toàn bằng VR giúp cải thiện kết quả làm việc và khả năng nhớ kiến thức. Trong một nghiên cứu với hơn 200 người tham gia, các nhà nghiên cứu nhận thấy huấn luyện an toàn bằng VR giúp nhớ kiến thức và vận dụng những gì đã học tốt hơn hẳn so với cách đào tạo truyền thống. Một nghiên cứu khác cho thấy huấn luyện an toàn bằng VR hiệu quả hơn trong việc cải thiện kết quả làm việc và giảm sai sót so với đào tạo bằng video hay bằng mô phỏng tương tác trên máy tính.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả của huấn luyện an toàn bằng VR phụ thuộc nhiều yếu tố, gồm chất lượng thiết bị VR và tài liệu đào tạo, cách thiết kế môi trường ảo, và cách tổ chức buổi học. Để đạt hiệu quả cao nhất, cần bảo đảm thiết bị VR được hiệu chỉnh đúng và hoạt động tốt, tài liệu đào tạo được cập nhật và sát thực tế, đồng thời nội dung được may đo theo nhu cầu của tổ chức.

Huấn luyện an toàn bằng thực tế ảo (VR) có thể kết hợp với những cách đào tạo khác để tạo nên một chương trình toàn diện và hiệu quả hơn. Vài ví dụ về cách kết hợp:

• Học kết hợp: Huấn luyện an toàn bằng VR có thể kết hợp với những cách khác, như học trên lớp hay khóa học trực tuyến, tạo thành chương trình học kết hợp. Nhờ đó người lao động nắm lý thuyết đằng sau các quy trình an toàn rồi thực hành chính những quy trình ấy trong môi trường mô phỏng.
• Đào tạo tiếp nối: Huấn luyện an toàn bằng VR có thể dùng như phần tiếp nối sau những cách truyền thống, như học trên lớp hay đào tạo qua video. Nhờ đó người lao động thực hành và củng cố kiến thức, kỹ năng của mình trong môi trường mô phỏng.
• Huấn luyện định kỳ: Huấn luyện an toàn bằng VR có thể dùng để ôn lại theo định kỳ, giúp người lao động thực hành và rà soát lại kiến thức, kỹ năng trong môi trường mô phỏng.

Nhìn chung, huấn luyện an toàn bằng VR có thể kết hợp với những cách đào tạo khác để tạo nên một chương trình toàn diện và hiệu quả hơn. Bằng cách kết hợp VR với các phương pháp khác, tổ chức góp phần bảo đảm người lao động có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để làm việc an toàn.

Khi dùng thực tế ảo (VR) cho huấn luyện an toàn, các tổ chức thường gặp vài khó khăn:

• Chi phí: Một khó khăn là chi phí phần cứng và phần mềm VR, vốn có thể đắt đỏ. Để xử lý, tổ chức có thể cân nhắc thuê thiết bị VR, hoặc dùng nền tảng VR trên nền đám mây không đòi hỏi phần cứng đắt tiền.
• Khả năng tương thích: Một khó khăn khác là bảo đảm phần cứng và phần mềm VR tương thích với hệ thống và mạng của tổ chức. Để xử lý, tổ chức nên làm việc với nhà cung cấp VR có thể hỗ trợ kỹ thuật và bảo đảm phần cứng, phần mềm được cài đặt đúng và chạy tốt.
• Trải nghiệm người dùng: Một số người có thể bị say chuyển động hoặc gặp tác dụng phụ khác khi dùng VR, và đó là một khó khăn. Để xử lý, tổ chức nên bảo đảm thiết bị VR được hiệu chỉnh đúng và hoạt động tốt, đồng thời hướng dẫn rõ ràng cho người dùng cách sử dụng thiết bị.
• Nội dung đào tạo: Một khó khăn nữa là xây dựng nội dung đào tạo VR chất lượng cao, vừa hấp dẫn vừa hiệu quả. Để xử lý, tổ chức nên làm việc với những chuyên gia đào tạo VR có thể thiết kế và phát triển chương trình đào tạo VR riêng.

Nhìn chung, các tổ chức có thể gặp vài khó khăn khi dùng VR cho huấn luyện an toàn. Bằng cách xử lý những khó khăn này và làm việc với nhà cung cấp VR cùng chuyên gia đào tạo giàu kinh nghiệm, tổ chức có thể dùng VR một cách hiệu quả để nâng cao an toàn cho người lao động.